Przyczyny zaburzeń integracji sensorycznej

Dlaczego mogą pojawić się trudności w przetwarzaniu bodźców sensorycznych?

Zaburzenia integracji sensorycznej (SI) wynikają z nieprawidłowego przetwarzania informacji zmysłowych przez ośrodkowy układ nerwowy. Oznacza to, że mózg może mieć trudność z właściwym odbieraniem, organizowaniem i interpretowaniem bodźców docierających z otoczenia oraz z własnego ciała.

Dysfunkcje integracji sensorycznej nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, lecz dotyczą sposobu, w jaki układ nerwowy opracowuje i wykorzystuje otrzymywane informacje. Mogą wpływać na rozwój ruchowy, emocjonalny, poznawczy oraz codzienne funkcjonowanie dziecka.

Proces rozwoju integracji sensorycznej jest najbardziej intensywny w pierwszych latach życia i kształtuje się pod wpływem wielu czynników biologicznych oraz środowiskowych.

Czynniki mogące wpływać na rozwój zaburzeń integracji sensorycznej

1. Okres prenatalny (życie płodowe)

Na rozwój układu nerwowego dziecka mogą wpływać m.in.:

• poważne infekcje i choroby matki w czasie ciąży,
• palenie papierosów, spożywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych,
• silny i długotrwały stres,
• powikłania przebiegu ciąży,
• zagrożenie przedwczesnym porodem lub poronieniem,
• nadciśnienie tętnicze,
• niekontrolowana cukrzyca,
• toksoplazmoza i inne zakażenia,
• urazy mechaniczne.

2. Okres okołoporodowy

Czynnikami ryzyka mogą być:

• wcześniactwo i niedojrzałość układu nerwowego,
• niedotlenienie okołoporodowe,
• przedłużający się lub trudny poród,
• poród wywoływany,
• cesarskie cięcie,
• poród pośladkowy,
• owinięcie pępowiny wokół szyi dziecka,
• zagrożenie życia lub zdrowia dziecka podczas porodu,
• inne komplikacje okołoporodowe.

3. Kolejne etapy rozwoju dziecka

Na funkcjonowanie systemu sensorycznego mogą wpływać również:

• opóźnienia w rozwoju psychoruchowym,
• uwarunkowania genetyczne,
• poważne choroby wymagające długotrwałego leczenia lub ograniczenia aktywności ruchowej,
• ograniczona możliwość zdobywania doświadczeń ruchowych i sensorycznych.

Wpływ współczesnego stylu życia na rozwój sensoryczny dziecka

Rozwój układu nerwowego dziecka wymaga aktywnego poznawania świata poprzez ruch i różnorodne doświadczenia. Czynniki, które mogą ograniczać prawidłową stymulację sensoryczną, to m.in.:

• zbyt mała ilość codziennego ruchu,
• nadmierny czas spędzany przed ekranami (telewizor, komputer, telefon),
• ograniczanie samodzielności dziecka,
• wyręczanie w czynnościach samoobsługowych (ubieranie, zapinanie guzików, wiązanie butów, karmienie).

Brak możliwości samodzielnego działania może utrudniać rozwój:

• koordynacji ruchowej,
• równowagi,
• sprawności manualnej,
• orientacji w schemacie własnego ciała,
• planowania i wykonywania ruchów.

W późniejszym okresie może to wpływać na funkcjonowanie dziecka w przedszkolu i szkole, powodując trudności m.in. w wycinaniu, rysowaniu, pisaniu, czytaniu czy wykonywaniu zadań wymagających koncentracji.

Rola ruchu i doświadczeń sensorycznych w rozwoju dziecka

Ruch, odbieranie bodźców zmysłowych i rozwój układu nerwowego są ze sobą ściśle powiązane. Dziecko poprzez aktywne działanie, zabawę i samodzielne poznawanie otoczenia zdobywa doświadczenia niezbędne do prawidłowego rozwoju.

Im więcej różnorodnych, bezpiecznych doświadczeń sensorycznych dziecko zdobywa, tym lepiej rozwija umiejętność organizowania i wykorzystywania informacji płynących ze świata oraz własnego ciała.